Onzichtbare stigma en vooroordelen

Peter en ervaringsdeskundige Marc: “Samen kijken wat wél mogelijk is”

Leestijd: 3 minuten

Fair Health

Veel mensen die in bestaansonzekerheid leven krijgen ook te maken met vooroordelen. Die kunnen diepe sporen nalaten, weet Peter. Hij vroeg om hulp, maar raakte toch dakloos. Ervaringsdeskundige Marc Mulder was een van de weinigen die wél naar hem luisterde. Dat bleek een keerpunt.

In het dagelijkse leven vormen we snel een beeld en oordeel over iemand. Die quick scan helpt ons om te gaan met steeds nieuwe situaties en ontmoetingen. Maar wat als die schets helemaal niet klopt? Als we mensen verkeerd beoordelen en daarmee veroordelen?

‘Een uitkering is een lekkere hangmat’, kopte in 2022 een verkiezingsposter van een lokale VVD-afdeling. De slogan riep veel weerstand op, de posters werden verwijderd, maar het oordeel van de plaatselijke partij was al luid en duidelijk verspreid. Maar ook onbedoeld kan een kwalijk beeld ontstaan. “Bijvoorbeeld als organisaties de term ‘recidive’ gebruiken als het gaat over mensen die na een schuldregeling opnieuw in de schulden komen. Alsof zij een misdaad begaan.”

Marc Mulder, senior ervaringsdeskundige Armoede en Schulden bij kennisinstituut Movisie, vertelt over ‘de onzichtbare rekening’ van stigma en vooroordelen. “Gemiste kansen, eenzaamheid, stress, gezondheidsklachten en soms zelfs zelfdoding. De prijs kan heel hoog zijn.” We moeten daarom opletten welke taal en beelden we gebruiken. Zeg bijvoorbeeld over mensen met schulden niet ‘die mensen’, alsof ze van een andere planeet komen, maar probeer de afstand juist te verkleinen. “Door oprecht nieuwsgierig te zijn naar de persoon. En door samen te werken met mensen met ervaringskennis en ervaringsdeskundigen . Zij kunnen je helpen om stigma te vermijden.”

Het is erg moeilijk als anderen je niet zien voor wie je bent, weet Peter de Haas. Toen hij zijn inkomsten verloor en zijn vaste lasten niet meer kon betalen, trok hij bij Marc aan de bel. Die vroeg een oud-collega van team Vroeg eropaf (vroegsignalering) om Peters hulpvraag op te pakken. Zij diende bij de rechtbank een spoedaanvraag in voor bewindvoering. Maar doordat in 2020 ongeveer alle aandacht uitging naar het bezweren van de coronacrisis, liet een antwoord lang op zich wachten. En het wijkteam waar zij Peter ondertussen naar verwees, was niet overtuigd van zijn verhaal.

Peter kwam op straat te staan. Bij de daklozenopvang kon hij niet terecht omdat hij een hond had. “‘Doe die hond weg’, zeggen mensen dan. Maar mijn hond was het enige dat ik nog had.” De stress en moedeloosheid liepen steeds hoger op. “Ik had slaapproblemen en nauwelijks energie. Waarom zou ik ook iets ondernemen? Ik werd toch niet geholpen.” Marc: “Uiteindelijk heb ik de wethouder geïnformeerd dat Peter niet de hulp kreeg waarop hij recht had. Die heeft het Instituut voor Publieke Waarden (IPW) ingeschakeld en zij zorgden voor een doorbraak, waarna Peter weer een huis kreeg.”

Er waren zoveel partijen betrokken. Dan hoop je toch dat daar meer mensen tussen zitten die echt luisteren.

“Ik heb als jongere in jeugddetentie gezeten”, vertelt Peter. “De gemeente baseerde haar beeld van mij op mijn problemen van toen. Ze keken niet naar mij, maar naar wat er op papier stond. Dat heeft me op achterstand gezet.” “En die achterstand is er nog steeds”, vult Marc aan. “Peter wil graag werken en zijn ervaring inzetten om anderen te helpen. Maar UWV ziet dat niet in hem. Terwijl ik denk: laat hem die opleiding doen. Wat heb je te verliezen?” Peter: “Ik kost alleen maar geld, terwijl ik juist wil bijdragen aan de maatschappij.”

Marcs ervaringskennis hielp hem in het contact met Peter, denkt hij. “Maar in principe is iedereen in staat om goed naar een ander te luisteren. Er zit van alles onder de buitenkant die je ziet. Toon belangstelling, geef het tijd, hou vol en bouw vertrouwen op.” Peter: “Marc bleef me motiveren. Dan zei hij: ‘Het is nu klote, maar we gaan samen kijken wat wél mogelijk is.’ Daar ben ik hem dankbaar voor.”

Reclassering, gemeente, woningbouw, rechtspraak, wijkteam, zorginstelling, Marc (in zijn vrije tijd), wethouder, IPW, daklozenopvang, … Peter had met veel partijen te maken. Marc: “Dan hoop je toch dat daar meer mensen tussen zitten die echt luisteren. Als bijvoorbeeld de woningbouwvereniging Peters situatie goed bekeken had, dan hadden ze genoeg aanknopingspunten gezien om hem niet op straat te zetten. Hij woont nu toch ook weer in een huis? Dat gaat toch goed? Die tussenfase van dakloosheid was niet nodig.”

Peter is inmiddels schuldenvrij en richt zijn hoop op een organisatie of bedrijf dat hem de kans wil geven om scholing te volgen, zodat hij als ervaringsdeskundige aan het werk kan. Zijn slotadvies aan alle professionals, ook de toekomstige: “Oordeel niet te snel over iemand. Ga in gesprek en hoor wat iemand te vertellen heeft.”

Tijdens de Week tegen Armoede 2026 leidden Marc Mulder en ervaringsdeskundig docent Sociaal Financiële Dienstverlening Jessica van Hinthem het webinar ‘De onzichtbare rekening’. Dit artikel is gebaseerd op die online bijeenkomst.